Dankwoord door Lieve Stappers (laureate VRG-Alumniprijs 2005)
Luisteren naar kinderen . een basisattitude in het respectvol omgaan met kinderen
Toen Prof. Blanpain mij enkele maanden geleden contacteerde met het verrassende nieuws dat ik dit jaar de VRG-Alumniprijs in ontvangst mocht nemen, drong de draagwijdte van deze mededeling niet dadelijk tot mij door.
Ik begreep dat deze academische erkenning betrekking had op mijn engagement rond de rechten van kinderen en jongeren. En dus meer was dan de waardering voor de oprichting van de vzw ZEBRA. Een nieuwe organisatie die sinds vorig jaar concrete acties onderneemt voor een betere opvang van jonge verkeersslachtoffers. Een nood die sinds de brandende actualiteit van de verkeersveiligheid, eindelijk zichtbaar wordt.
Dat de academische wereld, in het bijzonder de rechtsfaculteit de belangenbehartiging van kinderen en jongeren op deze algemene wijze zou valoriseren, getuigt van een breed maatschappelijk denken. Deze vaststelling werd de laatste weken gedeeld door collega's die binnen verschillende disciplines werken met kinderen. Zij ervaren de erkenning van dit thema als een mijlpaal in de kinderrechtenbeweging. Mijn oprechte dank hiervoor.
In 1992 toen het Internationaal Verdrag van de rechten van het Kind in werking trad, verliet ik, toevallig of niet de Brusselse Balie.
1986 - De Brusselse balie
Na mijn studies begon ik, zoals velen van mijn studentenvrienden, mijn loopbaan als advocate aan de balie. Ik wilde jeugdrechter worden, en was gepassioneerd door alles wat te maken had met kinderen en jeugdbescherming.
Door de vele tussenkomsten in echtscheidingsprocedures en procedures voor de jeugdrechtbank groeide bij mij het besef hoe moeilijk het was om aan belangenbehartiging van minderjarigen te doen in al zijn aspecten. Niet enkel door de grenzen van ons rechtssysteem, maar ook door de wijze waarop het toen werd georganiseerd. Zo was er bijvoorbeeld nog geen sprake van een spreekrecht voor minderjarigen in procedures voor de rechtbank.
Het leek mij een enorme uitdaging om vertrekkende vanuit concrete problemen waarmee kinderen en jongeren te maken krijgen, te streven naar oplossingen voor de ganse groep. En dit via het meewerken aan wetswijzigingen, het sensibiliseren en responsabiliseren van volwassenen en kinderen, het invullen van hiaten in een aangepast hulpaanbod. En met als moeilijke uitdaging de beleving van de kinderen een centrale plaats geven in de te ondernemen acties.
1992 - Het Internationaal Verdrag voor de Rechten van het Kind
In 1992 maakte ik de overstap naar het zogenaamde middenveld of het actieterrein van de niet-gouvernementele organisaties.
In dat jaar ging er een nieuwe fase in de kinderrechtenbeweging van start. Het Internationaal Verdrag van de Rechten van het Kind trad in werking. En met als mogelijke bondgenoot, de overheid. Naast het rechtstreeks toekennen van rechten aan kinderen, verplichtte dit verdrag ons land in de eerste plaats tot het voeren van een kindvriendelijk beleid. Het enthousiasme op het terrein was voelbaar en vele organisaties grepen dit verdrag gretig aan om reeds lang aanslepende bekommernissen rond kinderen op de politieke agenda te plaatsen.
In de daaropvolgende jaren werkten we aan verschillende problemen van kinderen, vaak kenbaar gemaakt door verontwaardigde of ongeruste ouders. Van uitbuiting in de sportwereld, het niet horen van kinderen in echtscheidingsprocedures tot het gebrek aan speelruimte in de ruimtelijke ordening. Steeds bleek de moeilijke uitdaging erin te bestaan na te gaan hoe de problematiek door de kinderen zelf werd beleefd. En hoe in het zoeken naar oplossingen een evenwicht kon worden bereikt tussen hun bescherming en hun mening. Dit leidde vaak tot verrassende vaststellingen en eigen accenten die kinderen leggen.
1997 - Child Focus
Door het werken voor Child-focus, een organisatie die actief is in een domein dat niemand onbewogen laat, realiseerde ik mij hoezeer kinderen, slachtoffer van geweld, afhankelijk zijn van volwassenen om toegang te krijgen tot de hulpverlening. Vaak vragen ze niet om hulp als ze dat nodig hebben of worden ze niet begrepen als ze dat wel doen. De subtiele signalen die ze soms geven worden door volwassenen niet of verkeerd begrepen.
In die periode ontmoette ik Francis Herbert, secretaris-generaal van de vereniging Ouders Van Verongelukte Kinderen, die in 2000 de VRG-Alumniprijs kreeg omwille van zijn inzet voor deze respectvolle vereniging. Hij wijdde mij in, in de wereld van het verkeersgeweld. Uit zijn getuigenis bleek dat ook in deze complexe en gebanaliseerde problematiek, te weinig aandacht gaat naar broers en zussen van verongelukte kinderen.
2002 - ZEBRA
Het was het Levenslijn-Kinderfonds, het bedrijfsfonds van de VTM dat wordt beheerd door de Koning Boudewijnstichting, dat in 2002 het initiatief nam om de noden en behoeften van kinderen en jongeren die op één of andere manier betrokken zijn bij een verkeersongeval, onder de aandacht te brengen. En die de financiering aanbood voor de oprichting en de werking van de vzw ZEBRA.
Het Levenslijn-Kinderfonds had niet enkel vastgesteld hoe groot de onwetendheid in onze samenleving was over het aantal jonge verkeersslachtoffers en de wijze waarop kinderen en jongeren slachtoffer kunnen worden van een verkeersongeval. Maar het merkte ook op dat de impact van een verkeersongeval op het leven van een kind en hun specifieke noden en behoeften te weinig gekend zijn, waardoor een aangepaste ondersteuning vanuit hun eigen omgeving of vanuit het professioneel hulpaanbod niet of erg laat tot bij hen komt.
Totaal onvoorbereid worden deze kinderen en jongeren geconfronteerd met de dood, coma, hersenletsel of een blijvende handicap. Kinderen zijn erg kwetsbaar. Deze ervaringen kunnen hen voor de rest van hun leven beïnvloeden. Vaak houden ze zich sterk om hun volwassen omgeving niet meer verdriet aan te doen, en bij leeftijdsgenoten willen ze zich niet als een slachtoffer gedragen. Met de beste bedoelingen houden volwassenen deze jonge verkeersslachtoffer onwetend over wat er juist is gebeurd. Uiteindelijk blijven ze met heel wat vragen zitten.
Wist u dat in 2001, 10.088 minderjarigen slachtoffer werden van het verkeersgeweld? Van hen verloren 109 het leven, 1131 raakten ernstig gewond en 8845 licht gekwetst. Bent u verbaasd te horen dat deze cijfers nog niet alles zeggen? Denkt u maar aan al die kinderen en jongeren die plots een dierbare zus, broer, ouder of klasgenoot verliezen of worden geconfronteerd met een zwaar traject van herstel of blijvende invaliditeit van een familielid of vriend. Ook deze kinderen en jongeren zijn, hetzij onrechtstreeks, verkeersslachtoffer. Hun aantal komt niet terug in de officiële cijfers van het Belgisch Instituut Voor Verkeersveiligheid.
Vraagt u zich af waarom ik de cijfers van 2001 gebruik? Heel eenvoudig, officiële cijfers vanaf 2002 ontbreken. U kunt zich bijgevolg terecht de vraag stellen hoe de overheid een efficiënt beleid kan ontwikkelen rond een betere opvang van verkeersslachtoffers, zonder te weten over hoeveel mensen het gaat en over hoe intens of gespecialiseerd de zorg moet worden aangeboden!
Het uit de weg ruimen van deze onwetendheid en onhandigheid bij jong en oud, om een zorgzame ondersteuning aan jonge verkeersslachtoffers te bieden, is dan ook de grote uitdaging voor ZEBRA.
Zoals de Amerikaanse wereldexpert in kindertraumatologie Bruce Perry in een recent interview met het tijdschrift Knack zei, verwerken kinderen schokkende en zelfs traumatiserende gebeurtenissen beter wanneer ze kunnen terugvallen op een sterk sociaal netwerk dat op gepaste wijze reageert.
Daarom verzamelt ZEBRA kennis over wat jonge verkeersslachtoffers nodig hebben. ZEBRA vraagt dit in de eerste plaats aan hen. ZEBRA deelt deze kennis niet alleen met spilfiguren in de eigen omgeving van deze kinderen en jongeren, zoals hun eigen familie, leerkrachten, onthaalmoeders, jeugdbewegingleiders. Maar deelt dit ook met het professioneel aanbod, ziekenhuizen, huisartsen, psychologen, . zodat ze hun werking hierop kunnen afstemmen.
Finaal stimuleert ZEBRA de overheid om prille maar erg professionele initiatieven die werken met kinderen zoals bijvoorbeeld de Kinderwerking Slachtofferhulp, structureel te ondersteunen en bekender te maken.
ZEBRA werkt nooit alleen. Het is een open huis voor iedereen die op zoek is naar overleg, kennis en samenwerking.
Beste genodigden,
Werken rond rechten van kinderen in een Westers land waar gezondheidszorg, onderwijs en het vrijetijdsaanbod degelijk zijn uitgebouwd, gaat dus verder dan het invullen van basisbehoeften. Het gaat over het invullen van nieuwe behoeften, zoals de psychosociale opvang binnen het medisch traject, het bespreekbaar maken van schokkende gebeurtenissen, het begeleiden van kinderen met een handicap naar nieuwe sportmogelijkheden, het contact stimuleren tussen lotgenootjes via praatgroepen en virtuele ontmoetingsruimten, etc. Fundamenteel gaat het om het respectvol omgaan met kinderen . en dit begint bij het luisteren naar kinderen.
Dat dit soms ongemakkelijke reacties uitlokt van volwassenen die het arsenaal aan kinderrechten alleen geschikt noemen om kinderen tegen ouders of opvoeders op te zetten, wijst eerder op een communicatieprobleem.
Het is een hele opdracht om de beleving van kinderen ernstig te nemen en op zijn juiste waarden te schatten, een oefening waarin wij volwassenen niet altijd even behendig zijn. Het is een permanente taak die wij als volwassen verplicht zijn te vervullen.
Beste genodigden,
Intussen woon en werk ik in Leuven, maar toch lijken de studentenjaren ver weg. Voor iemand die haar studies vaak als ondergeschikt beschouwde aan de andere geneugten van het studentenleven, besef ik maar al te goed dat mijn opleiding, die ik aan deze faculteit genoot, mij de basis gaf om dit zeer gevarieerde en vaak activistische werk rond kinderen, op een degelijke en ethisch verantwoorde wijze te volbrengen.
En aan mijn drie zonen, hier vandaag aanwezig, hoop ik dat zij door het tot vaak vervelens toe aanhoren van mijn werkverhalen, ook hun bijdrage zullen leveren aan een kindvriendelijke samenleving.
Dank voor uw aandacht.
Lieve Stappers
11 maart 2005
